Alto Adige wijn kopen: van Gewürztraminer tot Lagrein

Waarom Alto Adige-wijn anders proeft dan zijn naamgenoten elders

Alto Adige ligt in de Italiaanse Alpen, tegen Oostenrijk aan, met wijngaarden die grofweg tussen de vierhonderd en duizend meter hoogte hangen. Overdag warm, 's nachts fors kouder. Dat verschil is de motor achter bijna alles wat je hier proeft: druiven rijpen wel, terwijl het zuur blijft rechtop staan. Vandaar de spanning in de witten en de fijne vorm van de roden.

De regio is officieel tweetalig. Op één etiket kan Italiaans staan, Alto Adige of Pinot Grigio, op het volgende Duits, Südtirol of Weissburgunder. Wie dat niet weet, denkt snel met twee aparte wijnstijlen van doen te hebben. Voor wie er dieper in wil, hier ligt Alto Adige uitgelegd op een aparte pagina.

Het gros van de wijn is wit. En een groot deel van de productie loopt via coöperaties, meestal in de orde van zo'n zeventig procent. Dat verklaart waarom de bodem van het aanbod verrassend hoog ligt: de coops maken serieuze wijn en drukken de uitschieters naar beneden weg.

Pinot Grigio en Pinot Bianco: het witte hart van de regio

De twee witte flagships van de regio zijn Pinot Grigio en Pinot Bianco. Pinot Grigio heeft hier textuur, appel-peerfruit en een steenachtige mineraliteit. Pinot Bianco, op Duitstalige etiketten Weissburgunder, is strakker, minder fruitig, meer richting witte bloesem en bijna zoutige afdronk. Beide zijn droge tafelwijnen.

Veel mensen kennen Pinot Grigio als het lichte, neutrale, gele terrasdrankje van de vlakte, meestal uit het naburige Veneto. Alto Adige-PG groeit tot bijna duizend meter hoogte in dorpen als Cortaccia en Termeno, waar de nachten in september al richting tien graden gaan; die koelte houdt appelzuur in de druif dat je op het gehemelte nog voelt twee minuten nadat je geslikt hebt. Wie hem behandelt als achtergrondwijn onderschat wat er in het glas zit. Meer over de verwarring rond de naam vind je in het verschil tussen Pinot Grigio en Pinot Gris.

Pinot Bianco is voor veel lokale sommeliers stiekem de topdruif van de streek. Hij vraagt om asperges, kip met citroen, gerookte forel, of een risotto met courgette. Als je aan tafel iets met olijfolie, witte vis en tuinkruiden hebt staan, is dit de veiliger keus dan de PG. Wie meer wil weten over de druif zelf: Pinot Blanc.

Bij PG zoek je iets anders op tafel: carpaccio van rund, pasta met citroen en garnalen, of een simpel bord tapenade en pane carasau als voorafje.

Gewürztraminer: de aromatische die hier zijn naam vandaan heeft

Ruik aan een glas Gewürztraminer en de eerste associaties komen vanzelf: lychee, rozenblad, een vleug gemberkoek, soms iets van pomelo.

De naam wordt vaak toegeschreven aan het dorp Tramin, in het Italiaans Termeno, dat een half uur rijden ten zuiden van Bolzano ligt. Zeker weten doen we het niet, maar de kans is groot dat de oervorm van deze druif hier zijn stempel kreeg. Wie meer achtergrond wil over de druif zelf vindt die op de Gewürztraminer-pagina.

Grootste misverstand over deze druif: Gewürz is niet automatisch een zoete wijn. De meeste Alto Adige-versies zijn droog tot licht half-droog. De volheid in de mond komt van druifhuid, olieachtige textuur en aroma-intensiteit, niet van restsuiker. Wie de aroma's zoet interpreteert, verwart geur met smaak.

Aan tafel doet hij het bij dingen waarbij de meeste andere witten wegvallen: Thaise curry met kokos, Kantonees varkensvlees met vijfkruiden, sterke geurige kaas van het Munster-type, een pompoensoep met gember.

Pinot Nero en Lagrein: rood van hoogte, rood van kracht

Pinot Nero, in het Duits Blauburgunder, is de elegante hand. In deze koele bergen krijgt hij zelden een dikke, jammy stijl; wat je proeft is rood bosfruit, wat bloedsinaasappel, een aardse laag en fijne tannines. Hij past bij eend, kalfsvlees, geroosterd gevogelte, en vooral bij een risotto met porcini of ander paddenstoelenwerk. Dit is de wijn voor de zondagavondtafel met iets goeds dat niet stevig hoeft te schreeuwen.

Lagrein speelt het andere spel. De druif is inheems in de omgeving van Bozen, Bolzano voor Italiaanse sprekers, en groeit daar al zeker eeuwen. Donker inktpaars in het glas, in de neus bramen, laurier, een vleugje bittere chocolade; stevige tannines die niet ruw voelen omdat het zuur eronder blijft duwen. Dit is een wijn voor hertenragout, wildzwijngoulash, geroosterde kastanjes, een stoof met tijm en jeneverbes.

Kleine waarschuwing voor Pinot Nero-liefhebbers die alles rood met vis proberen: bij vis werkt Lagrein niet. De tannines slaan het bord plat.

Kiezen op wat op tafel staat

Het praktische startpunt is niet de druif, maar het bord dat straks voor je staat.

Voor de lichte, frisse start met carpaccio, tonijntartaar, oesters of een salade met geitenkaas grijp je naar Pinot Grigio uit Alto Adige. Zit er zeevis met olijfolie of asperges bij, dan schuift Pinot Bianco op als de scherpere keus: minder fruit, meer lijn.

Wordt het aromatisch en kruidig, denk aan Thaise curry, dim sum, gepofte pompoen met gember, oude of geurige kaas, dan is Gewürztraminer de logische keus. Deze pairing is niet vanzelfsprekend voor iedereen; wie wil weten waarom het werkt, vindt de uitleg in Gewürztraminer bij pittig eten.

Ik had een keer een fles Gewürztraminer van rond de vier euro uit een Duitse supermarkt bij een Indische curry, en die combinatie viel volstrekt uit elkaar: de wijn was suikerachtig en dun, de curry rolde er overheen. Een Alto Adige-Gewürz van rond de vijftien euro deed diezelfde week bij bijna hetzelfde bord precies wat er van hem gevraagd werd. Het zit hem in die droge textuur en de aroma-concentratie, niet in de druif zelf.

Voor gevogelte, varken en paddenstoelenwerk zoals eend met sinaasappel, gebraden kip, risotto met porcini of saltimbocca, opent Pinot Nero. Bij wild, langzaam gegaarde rode stoof, hertengoulash of rood vlees met stevige jus schuift Lagrein aan.

De kaasplank hangt af van wat er ligt. Voor een plank met veel geurige kazen redt Gewürztraminer het meestal alleen; voor een klassiek Alpengezelschap van bergkaas, iets ouds en wat noten doet Pinot Nero het beter.

Wat je bij aperitief liever niet doet: Gewürz solo bij een schaaltje zoutjes. Zonder tegenwicht wordt hij vlug parfumerig en zwaar. Geef hem iets aromatisch om tegen te duwen.

Wat je op het etiket herkent bij het kopen

Pak de fles vast. Op een Alto Adige-etiket zoek je twee dingen: de druif en de herkomstvermelding. De druif staat er meestal expliciet op, in het Italiaans of in het Duits. De herkomst is Alto Adige DOC of Südtirol, of allebei. Dat is je basisgarantie: binnen die aanduiding zit de kwaliteitsbodem waar de coöperaties en de betere huizen voor zorgen.

Alto Adige is DOC sinds 1975. Dat wil zeggen: er zijn regels over toegestane druiven, opbrengsten en teeltgebied. Voor jou als koper is die vermelding de kortste weg naar zekerheid dat de fles echt uit deze bergen komt en niet uit de vlakte een paar honderd kilometer zuidelijker.

Zie je een dorpsnaam of vallei-aanduiding erbij, zoals Bolzano, Terlano, Val Venosta of Andriano, dan wordt de herkomst preciezer. Dat is meestal een teken van een gerichte selectie: druiven van een specifieke helling of een specifiek microklimaat. Geen garantie op stijl, maar wel op zorg.

Nog even over die tweetaligheid: laat je niet in de war brengen door Duitse termen op een Italiaans etiket. Weissburgunder is Pinot Bianco. Blauburgunder is Pinot Nero. Ruländer is Pinot Grigio. Wie in de winkel of online snel de juiste hoek wil vinden, gaat naar de wijnen uit Alto Adige en filtert daar op de druif die bij het bord past.