Blank Bottle en Chenin Blanc: druif, herkomst en blends
Koen van DamShare
Blank Bottle maakt zowel wijnen van één druivenras als witte blends. In dit artikel vergelijken we Ultra Chenin Blanc met Moment of Silence en The Empire Strikes Back. Bij die vergelijking tellen ook de andere druiven in de blends mee.
Herkomst, oogstmoment en kelderkeuzes beïnvloeden de wijn. Bij blends telt ook de combinatie van druiven mee. Daarom kijken we per fles hoe de wijn is samengesteld en gemaakt.
Wat Chenin Blanc eigenlijk is
Chenin Blanc komt oorspronkelijk uit de Loirevallei in Frankrijk, waar hij bekend is uit Vouvray, Anjou en Saumur. Zuid-Afrika heeft er intussen wereldwijd het grootste beplante areaal van, en daar heet de druif ook wel Steen. Chenin Blanc en Sauvignon Blanc zijn verschillende druivenrassen, maar zijn genetisch verwant via de druif Savagnin.
Wat de druif herkenbaar maakt, is de combinatie van hoog natuurlijk zuur en een relatief neutrale primaire aromatiek. Waar Sauvignon leunt op kattenpis en buxus en Chardonnay op romige botertonen, houdt Chenin een basis van appel, peer en kweepeer, met een strakke zuurlijn die de rest van de wijn overeind houdt.
Die neutraliteit is een kwaliteit. Wat de wijnmaker in de kelder toevoegt blijft zichtbaar in het glas, en ook de bodem krijgt ruimte omdat het aroma van de druif zelf terughoudend blijft.
Waarom deze druif buigt zonder te breken
Het zuur in Chenin blijft hoog, ook als de suikers oplopen. Bij veel andere witte druiven zakt het zuur naarmate de druif rijpt en wordt de wijn slap zonder ingrijpen in de kelder. Chenin houdt structuur vast tot ver in de rijping, wat betekent dat je zowel een kurkdroge, mineralige stijl kunt maken als een dessertwijn met botrytis, zonder dat het geheel uit balans raakt.
Dat verklaart waarom het pluktijdstip zoveel uitmaakt. Een vroeg geplukte Chenin geeft een strakke, citrusachtige wijn met scherp zuur; een late oogst van hetzelfde perceel levert rijper geel fruit, meer body en soms een randje honing.
De relatief neutrale aromatiek doet de rest. De bodem en de keuzes in de kelder werken bij Chenin sterk door. Roestvrijstalen tank, oud eikenhout, nieuwe barriques, skin-contact, gisting op de wilde gist van het perceel: allemaal keuzes die je bij Sauvignon of Gewürztraminer half tegen het aroma van de druif in moet maken. Bij Chenin lopen ze met de druif mee. Dat proces staat wat uitgebreider beschreven in ons artikel over hoe Chenin van strak naar rond wordt opgebouwd.
Van kurkdroog tot dessert: het zoetheidsmisverstand
Een Vouvray met de aanduiding moelleux uit een botrytisjaargang bevat vaak meer dan veertig gram restsuiker per liter; een kurkdroge Swartland-Chenin blijft doorgaans onder de vier gram. Op beide etiketten staat "Chenin Blanc", en dat is in beide gevallen correct.
Die zoetheid komt voort uit keuzes in de wijngaard en de kelder. De wijnmaker beslist wanneer hij plukt, en dus hoeveel suiker de druif meebrengt, en beslist wanneer de gisting stopt, wat bepaalt hoeveel suiker in de fles achterblijft. Het zuur van Chenin is hoog genoeg om een zoete versie fris te houden en een droge versie body te geven.
Op het etiket zie je dat vaak terug in Franse aanduidingen zoals sec (droog), demi-sec (halfdroog), moelleux (zoet) of doux (dessert), vooral op Loire-flessen. Zuid-Afrikaanse etiketten zeggen het minder expliciet; daar leid je het af uit stijlbeschrijving en producent. Het loont dus om per fles even te kijken wat er over stijl en restsuiker vermeld staat.
Chenin bij Blank Bottle: waar het verschil zit
Pieter Walser, de wijnmaker achter Blank Bottle, werkt zonder vaste range. Elke fles heeft een eigen naam, een eigen verhaal en vaak een perceel dat hij dat jaar toevallig het interessantst vond. De line-up verschuift per jaargang, en er zitten bijna altijd meerdere Chenins tegelijk in de collectie, uit verschillende hoeken van de Kaap.
De perceelkeuze staat voorop. Chenin uit het warme, droge Swartland, vaak van oude bush vines, geeft geconcentreerde most met lage opbrengst en een diep geel karakter. Chenin uit koelere, kustnabije plekken houdt meer zuur en blijft strakker. Walser plukt uit beide hoeken en beslist per perceel welke fles hij ermee bouwt. Meer voorbeelden van hoe Zuid-Afrikaanse huizen daarmee omgaan staan in ons stuk over Chenin uit Zuid-Afrika.
Neem de Blank Bottle Ultra Chenin Blanc: pure Chenin uit oude Swartland-stokken. In het glas zit een dieper geel, rijp geel fruit met een kern van appel en kweepeer, en een zuurgraad die de rijpheid rechtop houdt.
Pure Chenin van oude Swartland-stokken, rijp geel fruit met een strakke zuurlijn.
Daarnaast bepaalt de kelderkeuze het uiteindelijke profiel. Rijping op gebruikt eikenhout, zoals bij de Ultra, geeft textuur zonder dominante vanilletoets.
In de Blank Bottle Moment of Silence staat Chenin niet alleen: een klein aandeel Grenache Blanc en Viognier rondt het middenpalet af, waardoor het geheel breder aanvoelt zonder dat de karakteristieke zuurlijn van de Chenin verdwijnt.
Chenin aangevuld met Grenache Blanc en Viognier voor een breder middenpalet, de zuurlijn van de Chenin blijft intact.
Hoe je een Chenin leest voordat je 'm koopt
Regio is het eerste woord dat je stijlverwachting stuurt. Swartland of Stellenbosch op het etiket wijst richting Zuid-Afrikaanse Chenin, vaak wat voller en met rijper fruit. Vouvray, Anjou of Saumur wijst richting Loire, meestal strakker en mineraliger, en met de expliciete zoetheidsaanduiding sec, demi-sec of moelleux erbij.
Kijk daarna naar wat het etiket zegt over kelderwerk. Wanneer wooded op de fles staat, of vaten en maanden élevage worden genoemd, voorspelt dat een rondere, romigere wijn. Zoek de producentinformatie van de specifieke fles op om te zien hoe de wijn is gemaakt. Een ontbrekende houtvermelding op het etiket bewijst geen rijping in roestvrij staal. Wie old vines of bush vines ziet staan, mag doorgaans rekenen op geconcentreerder fruit en meer complexiteit. Het Zuid-Afrikaanse woord Steen is gewoon Chenin onder een andere naam.
Informatie over de blend op het etiket voorspelt ook veel. Voor de druivensamenstelling en de rijping kun je het technische blad van de producent raadplegen.
Bij de Blank Bottle The Empire Strikes Back staat Chenin naast Marsanne, Roussanne, Verdelho en Viognier vermeld. Houd bij het vergelijken rekening met de andere druiven in deze blend.
Witte blend uit Stellenbosch. De producent noemt voor 2022 Verdelho, Chenin Blanc, Marsanne, Roussanne en Viognier; verhoudingen staan daar niet bij.
Wie wil vergelijken vindt in ons Chenin-assortiment zowel de strakke als de rondere kant, en genoeg tussenstations om de druif in eigen tempo te leren kennen.
Veelgestelde vragen
Is Chenin Blanc zoet of droog?
Kan allebei. De druif zelf zegt niets over de zoetheid; die wordt bepaald door het pluktijdstip en het moment waarop de gisting wordt gestopt. Zuid-Afrikaanse Chenin is meestal droog; Loire-Chenin bestaat in alle gradaties, vaak duidelijk aangegeven op het etiket met sec, demi-sec of moelleux.
Verwar je Chenin Blanc snel met Sauvignon Blanc?
Dat gebeurt geregeld, maar het zijn twee verschillende druiven. Sauvignon is uitgesproken kruidig en groen, met tonen van kattenpis, buxus en vers gras. Chenin leunt op appel, peer, kweepeer en soms honing, met een vergelijkbaar hoge zuurgraad, maar met een minder uitgesproken aroma.
Waarin verschilt Chenin Blanc van Chardonnay?
Chardonnay en Chenin zijn twee losstaande druiven. Chardonnay is vaak vol en romig, soms botervol na een lange houtopvoeding; Chenin houdt bijna altijd een frissere zuurlijn en een strakker karakter. Een houtgerijpte Chenin uit Swartland, denk aan een Ultra Chenin van Blank Bottle uit jaargang 2023, komt qua textuur wel eens in de buurt van Chardonnay, maar het zuur verraadt hem alsnog.